Een octrooi (ook wel patent genoemd) is in de meeste gevallen maximaal 20 jaar geldig vanaf de datum waarop de aanvraag is ingediend. Deze termijn geldt voor standaard nationale en Europese octrooien en is vastgelegd in internationale verdragen zoals het Verdrag van Parijs en het Europees Octrooiverdrag. De 20 jaar beschermen je uitvinding tegen gebruik door derden zonder jouw toestemming. In de secties hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over de looptijd van een octrooi.
Vanaf wanneer gaat de geldigheidsduur van een octrooi in?
De geldigheidsduur van een octrooi gaat in op de datum van indiening van de octrooiaanvraag, niet op de datum waarop het octrooi daadwerkelijk wordt verleend. Dit betekent dat de klok begint te lopen zodra je de aanvraag indient, ook al kan de verleningsprocedure nog jaren duren.
In de praktijk duurt een Europese octrooiprocedure gemiddeld drie tot vijf jaar. Als jouw octrooi na vier jaar wordt verleend, heb je nog maar zestien jaar effectieve bescherming over. Daarom is het verstandig om vroeg een octrooi aan te vragen zodra je uitvinding voldoende is uitgewerkt — een werkend prototype is daarvoor niet vereist; een voldoende uitgewerkt concept kan al genoeg zijn. Elke maand die je wacht, is een maand minder bescherming.
Voor voorlopige octrooiaanvragen, zoals de Amerikaanse provisional application, geldt een prioriteitsjaar van twaalf maanden. Dien je binnen dat jaar een volledige aanvraag in, dan telt de datum van de voorlopige aanvraag als indieningsdatum voor de berekening van de 20-jarige termijn.
Wat gebeurt er als een octrooi verloopt?
Wanneer een octrooi verloopt, wordt de uitvinding onderdeel van het publieke domein. Dat betekent dat iedereen de uitvinding vrij mag gebruiken, produceren en verhandelen zonder toestemming van de voormalige octrooihouder of betaling van royalties. De octrooihouder verliest alle exclusieve rechten.
Dit heeft zowel voor- als nadelen. Voor de octrooihouder betekent het einde van de bescherming dat concurrenten legaal hetzelfde product kunnen maken, wat marktdruk en prijsdaling kan veroorzaken. Voor de samenleving biedt het verlopen van octrooien juist kansen: kennis wordt vrij beschikbaar en andere bedrijven kunnen voortbouwen op bestaande technologie.
Het is daarom verstandig om ruim voor het verlopen van een octrooi na te denken over je strategie. Heb je doorontwikkelingen gedaan aan de uitvinding? Dan kun je mogelijk een nieuw octrooi aanvragen op die verbeteringen, mits deze zelfstandig voldoen aan de eisen van nieuwheid en inventiviteit. Zo bouw je een portfolio op dat je marktpositie langer beschermt.
Kan een octrooi eerder vervallen dan na 20 jaar?
Ja, een octrooi kan eerder vervallen dan na 20 jaar. De meest voorkomende reden is het niet betalen van jaarlijkse jaartaksen. Octrooihouders moeten periodiek jaartaksen betalen aan de relevante octrooi-instantie om het octrooi actief te houden. Dit geldt overigens ook al tijdens een lopende octrooiaanvraag, nog vóór verlening. Doe je dat niet, dan vervalt het octrooi of de aanvraag automatisch.
Naast het niet betalen van jaartaksen zijn er andere redenen waarom een octrooi voortijdig kan eindigen:
- Afstand doen: de octrooihouder kan vrijwillig afstand doen van het octrooi.
- Nietigverklaring: een derde partij kan het octrooi aanvechten via een oppositieprocedure bij het Europees Octrooibureau (EOB) — dit moet binnen negen maanden na publicatie van de verlening worden ingesteld — of via een nationale nietigheidsprocedure bij de bevoegde rechter, in Nederland de rechtbank Den Haag. Na afloop van de oppositietermijn bij het EOB kan een nationale nietigheidsprocedure in beginsel nog steeds worden gestart. Daarnaast kan, afhankelijk van of het octrooi onder de bevoegdheid van het Unified Patent Court (UPC) valt, ook een procedure bij het UPC worden ingesteld. Als blijkt dat de uitvinding toch niet nieuw of inventief was, kan het octrooi geheel of gedeeltelijk worden vernietigd.
- Onvoldoende openbaarmaking: als achteraf blijkt dat de beschrijving in de aanvraag de uitvinding niet voldoende openbaart om deze in de praktijk te kunnen brengen, kan het octrooi ongeldig worden verklaard.
Het is dus belangrijk om de jaartaksen tijdig te betalen en je octrooi actief te beheren. De hoogte van de jaartaksen en de exacte vervaldatum verschillen per land; veel landen hanteren de verjaardag van de indieningsdatum of het einde van de maand waarin die datum valt. De Verenigde Staten kennen een afwijkend systeem met onderhoudstaksen die pas na verlening verschuldigd zijn. Na de reguliere betalingstermijn geldt in veel landen nog een periode van circa zes maanden waarbinnen betaling alsnog mogelijk is, maar dan met een toeslag. Merk op dat in veel landen niet alleen de geregistreerde octrooihouder, maar iedere belanghebbende de jaartaks kan voldoen.
Is de looptijd van een octrooi in elk land gelijk?
In de meeste landen is de maximale looptijd van een octrooi 20 jaar vanaf de indieningsdatum, en dat geldt ook voor Europese octrooien die via het Europees Octrooibureau worden verleend. Dit is vastgelegd in de TRIPS-overeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie, waaraan de meeste landen zich hebben gecommitteerd.
Er zijn echter uitzonderingen en nuances per land:
- Aanvullende beschermingscertificaten (ABC’s): in de Europese Unie kunnen farmaceutische en gewasbeschermingsproducten in aanmerking komen voor een aanvullend beschermingscertificaat. Dit verlengt de bescherming met maximaal vijf jaar om de tijd te compenseren die verloren gaat aan de verplichte markttoelatingsprocedures.
- Gebruiksmodellen: landen zoals Duitsland kennen naast het octrooi ook het gebruiksmodel (Gebrauchsmuster), met een kortere maximale looptijd van tien jaar. Dit is een snellere en goedkopere vorm van bescherming, maar minder sterk dan een volledig octrooi.
- Jaartaksen per land: ook al is de maximale looptijd in veel landen gelijk, de hoogte van de jaarlijkse jaartaksen en de betalingsmomenten verschillen sterk per land. Dat maakt het beheer van een internationaal octrooiportfolio een strategische afweging waarbij je vooraf moet bepalen in welke landen bescherming commercieel zinvol is.
Als je een uitvinding internationaal wilt beschermen via de PCT-procedure (Patent Cooperation Treaty), geldt ook daar de 20-jarige termijn. Een internationale PCT-aanvraag houdt de mogelijkheid open om later ook buiten Europa bescherming aan te vragen en geeft extra tijd voor landenkeuzes. De nationale of regionale fase bepaalt uiteindelijk de exacte rechten per land. Een Europees octrooi geeft na verlening bovendien de mogelijkheid om te kiezen voor een unitair octrooi, dat geldig is in de aangesloten EU-landen.
Hoe blijft een octrooi geldig gedurende de volledige looptijd?
Om een octrooi gedurende de volledige 20 jaar geldig te houden, moet je als octrooihouder tijdig de verschuldigde jaartaksen betalen aan de relevante octrooi-instanties. Zolang je die betalingen bijhoudt en het octrooi niet wordt aangevochten of nietig verklaard, blijft het van kracht tot het einde van de termijn. Bij meerdere houders of licentienemers is het verstandig vooraf schriftelijk vast te leggen wie beslist over betaling, wie de betaling uitvoert en hoe de kosten worden verdeeld.
Actief portfoliobeheer is daarbij een nuttige strategie. Dit houdt in dat je periodiek beoordeelt welke octrooien commercieel nog waardevol zijn en of de jaartaksen nog in verhouding staan tot die waarde. Niet elk octrooi is het waard om 20 jaar in stand te houden, zeker als de markt of technologie is veranderd. Monitor daarnaast ook octrooiaanvragen van concurrenten om tijdig te kunnen reageren op relevante ontwikkelingen.
Daarnaast is het verstandig om te letten op mogelijke inbreuk door derden. Een octrooi geeft je het recht om op te treden, maar handhaving is jouw eigen verantwoordelijkheid. Monitor de markt en schakel juridische ondersteuning in als je vermoedt dat iemand jouw octrooi schendt. Zo benut je de volledige beschermingsperiode optimaal.
Hoe DOGIO je helpt met octrooibeheer en -bescherming
Bij ons begeleiden we je niet alleen bij het octrooi aanvragen, maar ook bij alles wat daarna komt. Want een octrooi aanvragen is stap één. Het actief beheren en beschermen van dat octrooi gedurende de volledige looptijd is minstens zo belangrijk.
Wat we voor je doen:
- Strategisch advies over het juiste moment van indienen, zodat je de maximale beschermingsduur benut.
- Indienen van nationale, Europese en internationale aanvragen en het voeren van correspondentie met de relevante octrooi-instanties, waaronder het EOB.
- Begeleiding bij de verleningsprocedure, inclusief communicatie met het Europees Octrooibureau of nationale instanties.
- Bewaking van vervaldata en administratieve afhandeling van jaartaksen, zodat jouw octrooi of aanvraag nooit onbedoeld verloopt.
- Portfoliobeheer en advies over landenkeuzes en validatie, waarbij we samen bepalen welke octrooien commercieel waardevol blijven en in welke landen bescherming zinvol is.
- Ondersteuning bij handhaving, als derden inbreuk maken op jouw rechten.
Wil je weten hoe wij jouw uitvinding het beste kunnen beschermen? Neem dan contact met ons op via onze octrooiaanvraagpagina en we bespreken samen de mogelijkheden.