Een octrooiaanvraag bij het Europees Octrooibureau (EOB) werkt als volgt: je dient één aanvraag in bij het EOB in München, Den Haag of Berlijn, waarna de instantie je uitvinding beoordeelt op nieuwheid, inventiviteit en industriële toepasbaarheid. Na een succesvolle verleningsprocedure kun je het patent laten valideren in de landen van jouw keuze. Dit maakt de Europese route aantrekkelijk voor bedrijven die bescherming willen in meerdere landen tegelijk. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het Europese octrooitraject, van de eerste aanvraag tot de kosten en doorlooptijden.
Welke uitvindingen komen in aanmerking voor een Europees octrooi?
Een uitvinding komt in aanmerking voor een Europees octrooi als ze nieuw is, een inventiviteitsstap bevat en industrieel toepasbaar is. Nieuwheid betekent dat de uitvinding nergens ter wereld eerder openbaar gemaakt mag zijn. De inventiviteitsstap houdt in dat de uitvinding niet voor de hand liggend mag zijn voor een vakman op het betreffende gebied.
Naast deze drie basisvereisten gelden er ook uitsluitingen. Het EOB verleent geen octrooi op ontdekkingen van al bestaande stoffen, wiskundige methoden, mentale handelingen, chirurgische behandelingen of uitvindingen die in strijd zijn met de openbare orde. Software en bedrijfsmethoden vallen in een grijs gebied: ze zijn octrooieerbaar als ze een technisch karakter hebben en een technisch probleem oplossen.
Praktisch gezien komen uitvindingen in de volgende categorieën het vaakst in aanmerking:
- Mechanische constructies en werktuigbouwkundige oplossingen
- Chemische verbindingen en processen
- Elektronische systemen en software met een technisch effect
- Biotechnologische uitvindingen
- Medische apparatuur en diagnostische methoden
Voor een octrooiaanvraag is geen werkend prototype vereist; een voldoende uitgewerkt concept kan volstaan. Twijfel je of jouw uitvinding octrooieerbaar is? Laat dit tijdig beoordelen, want een vroege analyse voorkomt dat je onnodige kosten maakt voor een aanvraag die weinig kans maakt.
Wat zijn de stappen in de Europese octrooiprocedure?
De Europese octrooiprocedure bestaat uit een vaste reeks stappen: het indienen van de aanvraag, formeel onderzoek, nieuwheidsonderzoek, publicatie, inhoudelijk onderzoek, verlening en tot slot validatie in de gewenste landen. Elke stap heeft eigen termijnen en vereisten waar je rekening mee moet houden.
Hieronder vind je de stappen in volgorde:
- Aanvraag indienen: Je dient de aanvraag in bij het EOB, inclusief beschrijving, conclusies, tekeningen en een samenvatting. De aanvraagdatum is bepalend voor de prioriteitsdatum.
- Formeel onderzoek: Het EOB controleert of de aanvraag aan de formele vereisten voldoet, zoals de juiste documenten en betaalde taksen.
- Nieuwheidsonderzoek: Het EOB stelt een zoekrapport op met relevante documenten uit de stand van de techniek. Dit rapport geeft een eerste indicatie van de octrooieerbaarheid.
- Publicatie: Achttien maanden na de prioriteitsdatum publiceert het EOB de aanvraag. Vanaf dat moment is de uitvinding openbaar.
- Inhoudelijk onderzoek: De examinator beoordeelt de aanvraag inhoudelijk. Er volgt doorgaans een schriftelijke correspondentie waarin je bezwaren kunt weerleggen of de conclusies kunt aanpassen.
- Verlening: Als het EOB de aanvraag goedkeurt, verleent het het octrooi. Je betaalt verleningskosten en dient vertalingen in waar nodig.
- Validatie: Je kiest in welke landen het patent van kracht wordt en voldoet aan de nationale vereisten, zoals vertalingen en nationale taksen. Bepaal vooraf in welke landen bescherming commercieel zinvol is, zodat je de kosten gericht inzet.
Na verlening geldt een oppositieperiode van negen maanden na publicatie van de verlening, waarbinnen derden het octrooi kunnen aanvechten bij het EOB via een oppositieprocedure. Na afloop van deze termijn kan een nationaal nietigheidsverzoek worden ingediend bij de bevoegde rechter — in Nederland is dat de rechtbank Den Haag. Afhankelijk van of het octrooi aan de bevoegdheid van het Unified Patent Court (UPC) is onderworpen, kan ook een procedure bij het UPC mogelijk zijn.
Hoe lang duurt een octrooiaanvraag bij het EOB?
Een octrooiaanvraag bij het EOB duurt gemiddeld drie tot vijf jaar, gerekend vanaf de indieningsdatum tot de verlening. De doorlooptijd hangt af van het technische vakgebied, de complexiteit van de uitvinding en hoe snel de correspondentie met de examinator verloopt.
Sommige aanvragen worden sneller afgerond, met name als de conclusies al in een vroeg stadium goed aansluiten bij de stand van de techniek en er weinig bezwaren zijn. In complexere dossiers, of als er meerdere examinatieronden nodig zijn, kan de procedure langer duren.
Het EOB biedt een versnelde procedure aan, de zogenaamde PACE-procedure (Program for Accelerated Prosecution of European Patent Applications). Via PACE kun je verzoeken om een versnelde behandeling van het zoekrapport of het inhoudelijk onderzoek. Dit kan de doorlooptijd aanzienlijk verkorten, maar vraagt wel om een goed voorbereide aanvraag.
Houd er ook rekening mee dat je al tijdens de aanvraagprocedure bescherming geniet. Zodra de aanvraag gepubliceerd is, heb je voorlopige bescherming in de aangewezen landen.
Wat kost een Europese octrooiaanvraag?
De kosten van een Europese octrooiaanvraag lopen uiteen. Als indicatie kun je voor de eerste aanvraag denken aan enkele duizenden euro’s; voor een gemiddeld internationaal gericht traject gedurende de eerste twee jaar is een totaalbudget van circa €10.000 tot €15.000 een realistisch uitgangspunt. De uiteindelijke kosten zijn sterk afhankelijk van de complexiteit van de uitvinding, het aantal landen waarin je bescherming wilt en de omvang van de correspondentie met het EOB. Onderstaande kostenposten geven een overzicht van de belangrijkste componenten.
De voornaamste kostenposten zijn:
- Kosten voor het opstellen en indienen: Dit betreft de honoraria van de octrooigemachtigde voor het opstellen van de beschrijving, conclusies en overige documenten, en het indienen van de aanvraag bij het EOB.
- Officiële indieningstaksen bij het EOB: Dit zijn de officiële taksen voor de aanvraag, het zoekrapport en het inhoudelijk onderzoek. Het EOB publiceert de actuele tarieven op zijn website.
- Kosten tijdens de verleningsprocedure: Denk aan honoraria voor het voeren van correspondentie met de examinator, het aanpassen van conclusies en eventuele mondelinge behandelingen.
- Jaarlijkse instandhoudingstaksen voor de aanvraag: Zolang de aanvraag loopt, betaal je jaarlijks taksen aan het EOB. Deze taksen stijgen naarmate de aanvraag langer loopt. Na verlening zijn instandhoudingstaksen verschuldigd in elk land waar het octrooi gevalideerd is; de hoogte en vervaldatum verschillen per land.
- Validatiekosten per land: Na verlening betaal je per land nationale taksen en, in veel landen, vertalingskosten. Dit loopt snel op als je bescherming wilt in veel Europese landen. Bepaal vooraf in welke landen bescherming commercieel zinvol is.
- Administratiekosten van de gemachtigde: Voor het bewaken van vervaldata en het afhandelen van de instandhoudingstaksen brengt een gemachtigde doorgaans administratiekosten in rekening.
Het Unitair Octrooi biedt een alternatief na verlening van een Europees octrooi. Met één validatie bereik je bescherming in de aangesloten EU-landen, wat de validatiekosten aanzienlijk kan verlagen ten opzichte van afzonderlijke nationale validaties.
Wat is het verschil tussen een Europees en een nationaal octrooi?
Het belangrijkste verschil tussen een Europees en een nationaal octrooi zit in de geografische reikwijdte en de aanvraagprocedure. De voornaamste routes zijn:
- Nederlands octrooi: Snel en relatief goedkoop, maar biedt alleen bescherming in Nederland. Het Octrooicentrum Nederland voert geen inhoudelijk onderzoek uit, waardoor de verleningsprocedure korter is. De keerzijde is dat de octrooieerbaarheid niet grondig getoetst wordt.
- Europees octrooi: Je dient één aanvraag in bij het EOB, waarna het patent na verlening in afzonderlijke landen kan worden gevalideerd. Dit biedt een grondiger getoetste bescherming en is aantrekkelijk voor bedrijven die internationaal actief zijn of hun markt willen uitbreiden.
- Unitair octrooi: Een optie ná verlening van een Europees octrooi. Met één validatie is het patent geldig in de aangesloten EU-landen, wat validatiekosten kan besparen.
- Internationale aanvraag (PCT): Houdt de mogelijkheid open om later ook buiten Europa bescherming aan te vragen en geeft extra tijd voor het maken van landenkeuzes.
Voor start-ups en mkb-bedrijven is het verstandig om vooraf goed te bepalen in welke landen je daadwerkelijk bescherming nodig hebt, zodat je de kosten gericht inzet.
Wanneer schakel je een octrooigemachtigde in voor het EOB?
Je schakelt een octrooigemachtigde zo vroeg mogelijk in het proces in, bij voorkeur al voordat je de uitvinding openbaar maakt. Deel een uitvinding nooit zonder schriftelijke geheimhouding: als vóór indiening informatie wordt gedeeld, moet geheimhouding vooraf expliciet en schriftelijk worden vastgelegd. Zodra een uitvinding openbaar is gemaakt zonder die waarborg, is zij in beginsel juridisch niet meer nieuw en daarmee niet meer octrooieerbaar. Voor het EOB is vertegenwoordiging door een erkende Europese octrooigemachtigde verplicht als je geen vestiging in een EOB-lidstaat hebt. Maar ook als dat niet verplicht is, is professionele begeleiding sterk aan te raden.
Een octrooigemachtigde helpt je op meerdere vlakken:
- Beoordelen of je uitvinding octrooieerbaar is en hoe sterk de positie is ten opzichte van de stand van de techniek
- Opstellen van de octrooiconclusies, die de beschermingsomvang bepalen
- Voeren van de correspondentie met het EOB, inclusief het weerleggen van bezwaren tijdens de verleningsprocedure
- Adviseren over de validatiestrategie na verlening en de keuze tussen afzonderlijke nationale validaties, het Unitair Octrooi of een combinatie daarvan
- Bewaken van termijnen en instandhoudingstaksen, en adviseren over wanneer de commerciële waarde van een patent de jaarlijkse kosten nog rechtvaardigt
Schakel een gemachtigde zeker in als je te maken hebt met een complexe technische uitvinding, als je bescherming wilt in meerdere landen, of als je verwacht dat concurrenten de grenzen van je octrooi zullen opzoeken. Een goed opgesteld patent is het verschil tussen een bescherming die standhoudt en een die bij een geschil onderuitgaat. Meer informatie over onze octrooiexperts en specialismen vind je op onze website.
Hoe wij je helpen met een Europese octrooiaanvraag
Wij begeleiden je gedurende het volledige traject van een Europese octrooiaanvraag, van de eerste beoordeling van je uitvinding tot de validatie in de landen van jouw keuze. Met meer dan 40 jaar gecombineerde ervaring en een team van specialisten in mechanica, informatietechnologie en (bio)chemie weten we wat er nodig is om een sterke aanvraag neer te zetten.
Dit is wat wij voor je doen:
- Beoordelen van de octrooieerbaarheid van je uitvinding en de strategische meerwaarde van een Europese aanvraag
- Opstellen van de octrooitekst en conclusies via ons eigen Redigendis-platform, wat het proces sneller en efficiënter maakt
- Indienen van nationale, Europese en internationale aanvragen en bewaken van deadlines
- Begeleiden van de verleningsprocedure en voeren van correspondentie met de betrokken octrooi-instanties
- Adviseren over landenkeuzes en regelen van de validatie in de gewenste landen via ons internationale netwerk
- Administratief afhandelen van instandhoudingstaksen en bewaken van vervaldata
- Identificeren van relevante octrooiaanvragen van concurrenten via de Innovation Monitor
Wil je weten wat wij voor jouw uitvinding kunnen betekenen? Neem contact met ons op en we bespreken samen de mogelijkheden.