Een patent en een gebruiksmodel zijn allebei vormen van intellectueel eigendom die technische uitvindingen beschermen, maar ze verschillen op belangrijke punten: een patent stelt strengere eisen aan inventiviteit en biedt een langere beschermingstermijn, terwijl een gebruiksmodel sneller en goedkoper te verkrijgen is en lagere inventiviteitseisen kent. Het verschil tussen octrooi en patent is in de praktijk verwaarloosbaar — de termen zijn uitwisselbaar. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over beide rechtsvormen, zodat je goed onderbouwd een keuze kunt maken.
Wanneer kies je voor een gebruiksmodel in plaats van een patent?
Je kiest voor een gebruiksmodel wanneer je snel en kostenefficiënt bescherming wilt voor een uitvinding die misschien niet de hoge inventiviteitsdrempel van een patent haalt, of wanneer je een product snel op de markt wilt brengen en tijdelijke bescherming nodig hebt. Een gebruiksmodel wordt doorgaans sneller verleend dan een patent, zonder inhoudelijk onderzoek vooraf.
In de praktijk is een gebruiksmodel aantrekkelijk voor bedrijven die werken met incrementele verbeteringen aan bestaande producten. Denk aan een verbeterde bevestigingsmethode, een nieuwe vorm van een gereedschap of een aanpassing aan een mechanisch onderdeel. De lagere kosten en kortere doorlooptijd maken het ook voor start-ups en mkb-bedrijven een toegankelijke optie. Houd er wel rekening mee dat een gebruiksmodel in veel landen niet beschikbaar is voor softwareuitvindingen of chemische stoffen.
Welke uitvindingen komen in aanmerking voor een gebruiksmodel?
Voor een gebruiksmodel komen over het algemeen driedimensionale, tastbare producten en apparaten in aanmerking. Werkwijzen, chemische verbindingen en biologische materialen vallen in de meeste landen buiten de beschermingsomvang van een gebruiksmodel. Het gaat dus concreet om fysieke objecten met een specifieke vorm of structuur.
Voorbeelden van uitvindingen die geschikt zijn voor een gebruiksmodel zijn gereedschappen, machines, elektronische apparaten en mechanische constructies. Abstracte concepten, computerprogramma’s als zodanig en zuiver esthetische ontwerpen komen niet in aanmerking. Wil je een werkwijze of een chemisch procedé beschermen, dan is een patent de aangewezen route. Bij twijfel over de categorie van je uitvinding helpt een expert in octrooien je snel op weg.
Wat zijn de vereisten voor nieuwheid en inventiviteit?
Zowel een patent als een gebruiksmodel vereisen dat de uitvinding nieuw is, maar de inventiviteitsdrempel verschilt. Een patent vereist dat de uitvinding niet voor de hand liggend is voor een vakman op het betreffende technische gebied. Bij een gebruiksmodel geldt in veel landen een lagere of zelfs afwezige inventiviteitseis, waardoor ook minder verrassende verbeteringen beschermd kunnen worden.
Nieuwheid betekent in beide gevallen dat de uitvinding vóór de indieningsdatum niet openbaar bekend mag zijn geweest — nergens ter wereld, in welke taal dan ook. Dit geldt voor publicaties, tentoonstellingen, verkopen en zelfs eigen publicaties van de uitvinder. Het is dan ook verstandig om een uitvinding niet te publiceren of te presenteren voordat je een aanvraag hebt ingediend. De lagere inventiviteitseis van het gebruiksmodel maakt het nuttig als een uitvinding weliswaar nieuw is, maar niet spectaculair afwijkt van de bestaande stand van de techniek.
Hoe lang duurt de beschermingstermijn van elk recht?
Een patent biedt een maximale beschermingstermijn van twintig jaar vanaf de indieningsdatum, mits de jaarlijkse taksen worden betaald. Een gebruiksmodel heeft een kortere maximale looptijd: in de meeste landen is dat tien jaar, verdeeld over verlengbare periodes van drie tot vijf jaar.
De keuze voor een kortere beschermingstermijn is niet altijd een nadeel. Als je product een korte marktlevensduur heeft, of als je verwacht dat de technologie snel achterhaald is, kan een gebruiksmodel voldoende zijn. Voor uitvindingen met een langere commerciële levensduur, zoals farmaceutische producten of complexe machines, is de twintigjarige patenttermijn doorgaans waardevoller. De jaarlijkse onderhoudskosten zijn bij een gebruiksmodel ook lager, wat het financieel aantrekkelijk maakt voor bedrijven met een beperkt budget.
Kan een gebruiksmodel worden omgezet in een patent?
Ja, in veel landen kun je een gebruiksmodel omzetten in een octrooiaanvraag, of een octrooiaanvraag opsplitsen zodat een deel als gebruiksmodel wordt voortgezet. Dit biedt strategische flexibiliteit: je dient snel een gebruiksmodel in voor directe bescherming, en werkt ondertussen aan een volwaardige octrooiaanvraag.
De omzetting moet wel binnen bepaalde termijnen plaatsvinden en de regels verschillen per land. In Duitsland, een land met een goed ontwikkeld gebruiksmodelstelsel, is de omzettingsmogelijkheid uitgebreid geregeld. In Nederland bestaat geen nationaal gebruiksmodel, dus daar speelt deze vraag anders. Het is verstandig om bij de indieningsstrategie al rekening te houden met de mogelijkheid tot omzetting, zodat je geen rechten verspeelt door te laat te handelen.
In welke landen bestaat een gebruiksmodel als rechtsvorm?
Een gebruiksmodel bestaat als rechtsvorm in een groot aantal landen, waaronder Duitsland, China, Japan, Australië, Italië, Spanje en veel andere Europese en Aziatische landen. Opvallend is dat Nederland, België en het Verenigd Koninkrijk geen nationaal gebruiksmodelstelsel kennen.
Voor Nederlandse bedrijven die gebruiksmodelbescherming willen in Duitsland of China, is het dan ook nuttig om via een internationaal netwerk te werken. Duitsland is daarbij bijzonder relevant vanwege de geografische nabijheid en de sterke industrie. China heeft het gebruiksmodel tot een veelgebruikt instrument gemaakt, zeker voor bedrijven die snel bescherming willen in de Chinese markt. Een goede IE-strategie houdt rekening met de landen waar je actief bent en waar gebruiksmodellen beschikbaar en nuttig zijn.
Er bestaat geen Europees gebruiksmodel. Wie Europese bescherming wil, is aangewezen op het Europees octrooi of op nationale patenten in de afzonderlijke landen.
Hoe wij je helpen bij de keuze tussen een patent en een gebruiksmodel
De keuze tussen een patent en een gebruiksmodel hangt af van meerdere factoren: de aard van je uitvinding, de markten waar je actief bent, je budget en je tijdlijn. Wij helpen je die keuze concreet te maken en de beste beschermingsstrategie te bepalen. Daarbij kijken we onder andere naar:
- De technische categorie van je uitvinding (product, werkwijze, chemisch)
- De landen waar je bescherming wilt en of een gebruiksmodel daar beschikbaar is
- De gewenste snelheid van bescherming en het beschikbare budget
- De mogelijkheid om een gebruiksmodel later om te zetten in een patent
- De commerciële levensduur van je product en de bijbehorende beschermingstermijn
Met meer dan 40 jaar gecombineerde ervaring, ISO 9001-certificering en expertise in mechanica, informatietechnologie en (bio)chemie begeleiden wij je van het eerste idee tot een verleend en gehandhaafd recht. Wil je weten welke route het beste bij jouw uitvinding past? Neem contact op en we denken graag met je mee.