Een startup moet een octrooi (patent) aanvragen zo vroeg mogelijk, in ieder geval voordat je het product publiekelijk presenteert of demonstreert, en ook voordat je met investeerders spreekt als geheimhouding daarbij niet schriftelijk is gewaarborgd. Octrooibescherming geeft je als startup een juridisch verdedigbare positie op de markt en voorkomt dat concurrenten jouw uitvinding kopiëren. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het aanvragen van een octrooi als startup.
Wanneer moet een startup een octrooi aanvragen?
Een startup moet een initiële octrooiaanvraag indienen vóór elke publieke openbaarmaking van de uitvinding. Zodra je jouw technologie beschrijft in een persbericht, op een beurs toont, of in een pitchdeck deelt met derden zonder schriftelijke geheimhoudingsovereenkomst, is de uitvinding juridisch gezien niet meer nieuw en daarmee in beginsel niet meer octrooieerbaar.
Daarnaast loop je het risico dat een ander eerder een aanvraag indient op dezelfde uitvinding. Hoe eerder je indient, hoe sterker je positie.
De datum van indiening bepaalt je prioriteitsrecht. Dat betekent dat iemand die na jouw indieningsdatum een aanvraag indient op dezelfde uitvinding, in beginsel geen geldig octrooi kan verkrijgen. Veel startups wachten te lang, vaak omdat ze de technologie nog willen verfijnen. Maar een vroege aanvraag, zelfs op basis van een voldoende uitgewerkt concept — een werkend prototype is niet vereist — biedt al bescherming. Je kunt de aanvraag later aanvullen via een vervolgaanvraag.
Een handige vuistregel: vraag een octrooi (patent) in ieder geval aan vóór je met meerdere potentiële investeerders praat waarbij geheimhouding niet is gewaarborgd, vóór je product op de markt brengt, en vóór je het publiceert op sociale media of in vakbladen. Als je je idee met een potentiële investeerder moet delen voordat de octrooiaanvraag is ingediend, leg dan vooraf expliciet en schriftelijk geheimhouding vast.
Wat zijn de kosten van een octrooi voor een startup?
De kosten van een octrooi voor een startup variëren sterk afhankelijk van het type aanvraag, het aantal landen en de complexiteit van de uitvinding. Voor de initiële octrooiaanvraag die nodig is om een prioriteitsdatum te vestigen, reken je als indicatie op enkele duizenden euro’s aan professionele kosten, plus officiële taksen.
De kostenstructuur ziet er doorgaans zo uit:
- Opstellen en indienen: de grootste initiële kostenpost, afhankelijk van de technische complexiteit
- Officiële indieningstaksen: taksen bij de relevante octrooi-instantie, zoals het Octrooicentrum Nederland of het Europees Octrooibureau (EOB)
- Kosten tijdens de verleningsprocedure: onder meer voor het beantwoorden van opmerkingen van de examinator en correspondentie met de octrooi-instantie
- Validatiekosten per land: bij een Europees octrooi betaal je per land waar je het octrooi na verlening wilt laten gelden
- Jaartaksen voor een octrooi: om de octrooiaanvraag en het verleende octrooi in stand te houden gedurende de looptijd van maximaal 20 jaar; deze taksen verschillen per land en zijn niet overal op dezelfde datum verschuldigd
- Administratiekosten van een gemachtigde: voor het bewaken van vervaldata en het afhandelen van de betalingen
Als indicatie voor een gemiddeld internationaal gericht traject kun je rekenen met een totaalbudget van circa €10.000 tot €15.000 voor de eerste twee jaar. Presenteer deze bedragen altijd als indicatie: de werkelijke kosten hangen af van jouw specifieke situatie en strategie.
Voor startups met een beperkt budget is het verstandig om strategisch te kiezen: begin met een nationale aanvraag om prioriteit te vestigen, en beslis later of je internationaal wilt uitbreiden. Een octrooigemachtigde helpt je deze afweging te maken op basis van je marktstrategie.
Wat kan en wat kan niet worden geoctrooieerd?
Een uitvinding is octrooieerbaar als zij nieuw, inventief en industrieel toepasbaar is. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk zijn er duidelijke grenzen. Octrooieerbaar zijn technische uitvindingen: nieuwe producten, processen, machines of materiaalcomposities die een technisch probleem oplossen op een niet-voor-de-hand-liggende manier.
Niet octrooieerbaar zijn onder andere:
- Ontdekkingen, wiskundige methoden en wetenschappelijke theorieën
- Mentale handelingen, spelregels en bedrijfsmethoden als zodanig
- Software als zodanig of zonder technisch effect (maar software met een meetbaar technisch effect kan wél octrooieerbaar zijn)
- Esthetische creaties (die vallen onder auteursrecht of modelrecht)
- Medische behandelingsmethoden op het menselijk lichaam
Voor startups in de softwaresector is het onderscheid soms lastig. Een algoritme dat louter wiskundig is, valt buiten de boot. Maar software die een technisch systeem aanstuurt of een meetbaar technisch resultaat oplevert, kan wél voor octrooibescherming in aanmerking komen. Laat je hierover adviseren door een octrooiexpert die ervaring heeft met jouw technologiedomein.
Wat is het verschil tussen een nationaal en een Europees octrooi?
Een nationaal octrooi geeft bescherming in één specifiek land, terwijl een Europees octrooi via het Europees Octrooibureau (EOB) kan worden verkregen en na verlening in afzonderlijke landen kan worden gevalideerd. Het Europees octrooi is geen supranationaal recht, maar een bundel van nationale octrooien die via één centrale procedure worden verkregen.
De praktische verschillen zijn als volgt:
- Nationaal octrooi (bijv. Nederlands): snel en relatief goedkoop, beschermt alleen in Nederland, nuttig als je primair op de Nederlandse markt actief bent
- Europees octrooi: één aanvraag bij het EOB, waarna het octrooi na verlening per land kan worden gevalideerd in de aangesloten landen; dit is efficiënter dan meerdere nationale aanvragen apart indienen
- Unitair octrooi: een optie ná verlening van een Europees octrooi, geldig in de aangesloten EU-lidstaten zonder afzonderlijke validatiestappen per land
- Internationale aanvraag (PCT): houdt de mogelijkheid open om ook buiten Europa bescherming aan te vragen en geeft extra tijd voor de keuze van specifieke landen
Voor startups die op Europese schaal willen groeien, is een Europese aanvraag vaak de verstandigste route. Je kunt starten met een nationale (Nederlandse) aanvraag en binnen twaalf maanden een Europese aanvraag indienen met behoud van je prioriteitsdatum. Als je ook de optie wilt openhouden om buiten Europa octrooi aan te vragen, is het verstandig om binnen die twaalf maanden een internationale aanvraag in te dienen; dat geeft nog anderhalf jaar extra tijd om te beslissen over specifieke landen. Bepaal vooraf in welke landen bescherming commercieel zinvol is, zodat je budget gericht wordt ingezet.
Hoe beschermt een octrooi een startup commercieel?
Een octrooi (patent) geeft je als startup het exclusieve recht om anderen te verbieden jouw uitvinding te produceren, te verkopen of te gebruiken zonder jouw toestemming. Dit recht geeft je een verdedigbare marktpositie en opent deuren naar licentie-inkomsten, investeringen en strategische partnerschappen.
Concreet biedt een octrooi je drie commerciële voordelen:
- Concurrentiebarrière: concurrenten kunnen jouw technologie niet zomaar kopiëren, wat je een voorsprong geeft om marktaandeel op te bouwen
- Aantrekkelijkheid voor investeerders: een octrooiportefeuille verhoogt de waarde van je startup aanzienlijk; investeerders zien beschermd intellectueel eigendom als bewijs van een verdedigbaar bedrijfsmodel
- Licentiemogelijkheden: je kunt anderen toestemming verlenen om jouw technologie te gebruiken in ruil voor royalty’s, wat een extra inkomstenstroom oplevert
Een octrooi is ook een signaal naar de markt: het toont aan dat jouw technologie voldoende inventief is om bescherming te verdienen. Dat versterkt je geloofwaardigheid bij klanten, partners en aandeelhouders. Houd er daarnaast rekening mee dat het zinvol is om octrooiaanvragen van concurrenten actief te monitoren, zodat je tijdig kunt inspelen op ontwikkelingen in jouw technologiedomein.
Welke stappen moet een startup nemen vóór de eerste octrooiaanvraag?
Vóór je een octrooi aanvraagt, doorloop je een aantal voorbereidende stappen die bepalen of de aanvraag kans van slagen heeft en of het de investering waard is. Een goede voorbereiding bespaart kosten en vergroot de kwaliteit van de aanvraag.
Zet deze stappen in de juiste volgorde:
- Documenteer de uitvinding: leg schriftelijk vast wat de uitvinding is, hoe zij werkt, en wat het technische probleem is dat zij oplost. Voeg tekeningen of schema’s toe waar relevant. Een werkend prototype is niet vereist; een voldoende uitgewerkt concept kan volstaan.
- Voer een nieuwheidsonderzoek uit: controleer of vergelijkbare uitvindingen al bestaan in octrooidatabases zoals Espacenet of Google Patents. Dit geeft je een eerste beeld van de octrooieerbaarheid en de inventiviteit van jouw uitvinding.
- Sluit geheimhoudingsovereenkomsten af: bespreek je uitvinding uitsluitend met vertrouwelijke partijen onder een schriftelijke geheimhoudingsovereenkomst (NDA) totdat je een aanvraag hebt ingediend.
- Raadpleeg een octrooigemachtigde: een professional beoordeelt de uitvinding op octrooieerbaarheid en inventiviteit, adviseert over strategie en stelt de octrooiaanvraag op.
- Bepaal je geografische strategie: beslis in welke landen bescherming commercieel zinvol is en stem dit af op je businessplan en beschikbaar budget.
Hoe wij startups helpen bij het octrooi aanvragen
Als startup navigeer je door een complex proces waarbij elke beslissing telt. Wij begeleiden je van het eerste idee tot een sterk ingediende octrooiaanvraag. Wat wij voor je doen:
- Beoordelen of jouw uitvinding octrooieerbaar is en adviseren over de beste beschermingsstrategie
- Het opstellen van kwalitatief sterke octrooiclaims via ons eigen Redigendis-platform, wat het proces efficiënter maakt
- Het indienen van nationale, Europese en internationale aanvragen
- Begeleiden van de verleningsprocedure en correspondentie met de octrooi-instanties
- Bewaken van vervaldata en administratief afhandelen van jaartaksen voor octrooien en lopende aanvragen
- Adviseren over validatie in de landen die voor jouw markt het meest relevant zijn
- Identificeren van relevante octrooiaanvragen van concurrenten via de Innovation Monitor
Wil je weten wat wij voor jouw startup kunnen betekenen? Neem contact met ons op en we bespreken samen de mogelijkheden.