Als iemand inbreuk maakt op jouw octrooi of patent, onderneem je actie in drie stappen: bevestig eerst dat de inbreuk daadwerkelijk plaatsvindt, verzamel bewijs, en stuur vervolgens een formele sommatie. Pas als die sommatie geen resultaat oplevert, schakel je een octrooigemachtigde of advocaat in voor juridische procedures. Dit geldt voor ieder octrooi dat geldig is in het land waar de inbreuk plaatsvindt. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen die je jezelf stelt als je vermoedt dat jouw octrooi wordt geschonden.
Hoe weet je zeker dat er sprake is van octrooi-inbreuk?
Er is sprake van octrooi-inbreuk wanneer een derde partij zonder jouw toestemming een product maakt, gebruikt, verkoopt of invoert dat valt onder de beschermingsomvang van jouw octrooi. Die beschermingsomvang staat beschreven in de conclusies van jouw octrooischrift. Alleen als het product of proces van de inbreukmaker aan alle kenmerken van minimaal één conclusie voldoet, is er sprake van inbreuk.
Het vergelijken van een verdacht product met jouw conclusies heet een inbreukanalyse. Je legt daarin elk kenmerk van jouw conclusie naast de technische eigenschappen van het product van de vermeende inbreukmaker. Als alle kenmerken overeenkomen, spreek je van een letterlijke inbreuk. Is er geen letterlijke overeenkomst maar bereikt het product hetzelfde resultaat op een vergelijkbare manier, dan kan er sprake zijn van inbreuk door equivalentie. Dit is een technisch en juridisch oordeel waarvoor je de expertise van een octrooigemachtigde nodig hebt.
Controleer ook of jouw octrooi nog geldig is. Een octrooi waarvan de jaartaksen niet zijn betaald of dat niet tijdig is verlengd, biedt geen bescherming meer. Houd er rekening mee dat na de reguliere betalingstermijn in veel landen nog een periode van circa zes maanden geldt waarin de taks met een toeslag alsnog kan worden voldaan. Bovendien moet het octrooi geldig zijn in het land waar de inbreuk plaatsvindt.
Welk bewijs heb je nodig om octrooi-inbreuk aan te tonen?
Om octrooi-inbreuk aan te tonen, heb je bewijs nodig dat aantoont dat de inbreukmaker een product of proces toepast dat binnen de beschermingsomvang van jouw conclusies valt. Concreet gaat het om technische documentatie van het verdachte product, aankoopbewijzen, productspecificaties, octrooiregistratiedocumenten en een onderbouwde inbreukanalyse.
Verzamel bewijs op een methodische manier:
- Koop het verdachte product via reguliere kanalen en bewaar de aankoopbon als bewijs van beschikbaarheid op de markt.
- Documenteer technische specificaties via productbrochures, technische datasheets, patentaanvragen van de inbreukmaker of octrooiregisters.
- Laat een inbreukanalyse opstellen door een octrooigemachtigde die kenmerk voor kenmerk vergelijkt met jouw conclusies.
- Bewaar digitaal bewijs zoals screenshots van webshops, advertenties of sociale media.
- Documenteer schade door omzetcijfers, marktgegevens of offertes te verzamelen die de financiële impact aantonen.
Houd er rekening mee dat bewijs dat onrechtmatig is verkregen, niet bruikbaar is voor de rechter. Werk altijd binnen de wettelijke kaders bij het verzamelen van informatie.
Wat zijn de eerste juridische stappen bij octrooi-inbreuk?
De eerste juridische stap bij octrooi-inbreuk is het versturen van een sommatiebrief aan de vermeende inbreukmaker. In die brief stel je de inbreukmaker op de hoogte van jouw octrooi, beschrijf je de inbreuk en eis je dat de inbreuk direct stopt. Veel inbreukzaken worden al in dit stadium opgelost, zonder dat een rechter eraan te pas komt.
Een sommatie bevat doorgaans de volgende elementen:
- Een verwijzing naar jouw octrooischrift en de relevante conclusies.
- Een beschrijving van de inbreuk met verwijzing naar het verdachte product of proces.
- Een eis tot onmiddellijke staking van de inbreuk.
- Een termijn waarbinnen de inbreukmaker moet reageren, meestal veertien tot dertig dagen.
- Een aankondiging van verdere juridische stappen als er geen reactie volgt.
Na de sommatie zijn er drie mogelijke uitkomsten: de inbreukmaker stopt vrijwillig, er volgt onderhandeling over een licentieovereenkomst, of de zaak escaleert naar een gerechtelijke procedure. Schakel altijd een octrooigemachtigde of IE-advocaat in bij het opstellen van een sommatie. Een slecht geformuleerde brief kan je juridische positie verzwakken.
Wanneer moet je naar de rechter stappen voor octrooi-inbreuk?
Je stapt naar de rechter wanneer de inbreukmaker niet reageert op jouw sommatie, de inbreuk weigert te staken of wanneer de geleden schade zo groot is dat buitengerechtelijke oplossingen onvoldoende zijn. In spoedeisende situaties, bijvoorbeeld als jouw marktpositie ernstig wordt bedreigd, kun je een kort geding aanspannen voor een voorlopige voorziening.
In Nederland zijn octrooizaken voorbehouden aan de rechtbank Den Haag, die als enige nationale rechtbank bevoegd is voor octrooigeschillen. Bij Europese octrooien kun je daarnaast terecht bij het Unified Patent Court (UPC), dat in 2023 operationeel werd en geschillen over unitaire octrooien en klassieke Europese octrooien in meerdere landen tegelijk behandelt. Van belang is daarbij of het betreffende octrooi aan de bevoegdheid van het UPC is onttrokken door middel van een opt-out.
Een bodemprocedure duurt gemiddeld één tot twee jaar en is kostbaar. Overweeg daarom altijd eerst alternatieve geschillenbeslechting zoals mediation of arbitrage, zeker als je een langdurige zakelijke relatie met de inbreukmaker hebt of wilt opbouwen.
Wat kost het handhaven van een octrooi bij inbreuk?
De kosten van octrooihandhaving variëren sterk, afhankelijk van de complexiteit van de zaak, de gekozen aanpak en of de zaak voor de rechter komt. Een sommatieprocedure kost relatief weinig, terwijl een volledige bodemprocedure bij de rechtbank tienduizenden tot honderdduizenden euro’s kan kosten. Onderstaande bedragen zijn indicatief en kunnen per situatie aanzienlijk verschillen.
Houd rekening met de volgende kostenposten:
- Octrooigemachtigde en advocaat: Uurtarieven variëren, en voor een complete procedure rekenen specialisten al snel meerdere tientallen uren.
- Rechtbankkosten en griffierechten: Afhankelijk van de rechtbank en het type procedure.
- Technisch deskundigen: Voor complexe technische analyses kan een externe expert nodig zijn.
- Vertaalkosten: Bij internationale procedures zijn vertalingen van octrooistukken vereist.
Als je in het gelijk wordt gesteld, kan de rechter de inbreukmaker veroordelen tot vergoeding van jouw proceskosten. In octrooizaken geldt in Nederland een systeem van volledige proceskostenvergoeding, wat betekent dat de verliezende partij een substantieel deel van de werkelijke kosten vergoedt. Toch is dit geen garantie dat alle kosten worden gedekt. Weeg daarom altijd de verwachte kosten af tegen de economische waarde van jouw octrooi en de omvang van de inbreuk.
Kan een inbreukmaker jouw octrooi aanvechten tijdens een procedure?
Ja, een inbreukmaker kan jouw octrooi aanvechten. Daarvoor zijn verschillende routes mogelijk, afhankelijk van het type octrooi en het moment waarop de aanvechting plaatsvindt. Bij een Europees octrooi kan binnen negen maanden na publicatie van de verlening een oppositie worden ingesteld bij het Europees Octrooibureau (EOB). Na die termijn staat een nationale nietigheidsprocedure open, in Nederland via de rechtbank Den Haag. Is het octrooi niet aan de bevoegdheid van het UPC onttrokken, dan kan ook dat hof bevoegd zijn voor een nietigheidsvordering.
In een nietigheidsvordering betoogt de inbreukmaker dat jouw octrooi nooit verleend had mogen worden. Als de rechter of het EOB die vordering honoreert, vervalt jouw octrooi met terugwerkende kracht.
Nietigheid kan worden ingeroepen op basis van verschillende gronden:
- Gebrek aan nieuwheid: de uitvinding was al openbaar bekend vóór de aanvraagdatum.
- Gebrek aan inventiviteit: de uitvinding lag voor de hand voor een vakman op basis van de stand van de techniek.
- Onvoldoende openbaarmaking: het octrooischrift beschrijft de uitvinding niet volledig genoeg om deze in de praktijk te kunnen brengen.
- Uitbreiding van materie: de conclusies gaan verder dan wat oorspronkelijk was ingediend.
Dit is een van de redenen waarom de kwaliteit van jouw octrooiaanvraag zo belangrijk is. Een goed opgesteld octrooi, met zorgvuldig geformuleerde conclusies en een volledige beschrijving, is veel moeilijker aan te vechten. Investeer daarom bij het octrooi aanvragen in professionele begeleiding om zwakke plekken in jouw bescherming te voorkomen.
Hoe wij je helpen bij octrooi-inbreuk
Als je vermoedt dat iemand inbreuk maakt op jouw octrooi of patent, helpen wij je bij elke stap van het handhavingsproces. Bij ons kun je terecht voor:
- Inbreukanalyse: We vergelijken het verdachte product of proces kenmerk voor kenmerk met jouw conclusies en geven je een helder advies over de sterkte van jouw positie.
- Sommatie en onderhandeling: We stellen een juridisch solide sommatiebrief op en begeleiden je bij eventuele onderhandelingen over een licentieovereenkomst of schikking.
- Procesbegeleiding: Als de zaak toch voor de rechter komt, werken we samen met gespecialiseerde IE-advocaten om jouw belangen te verdedigen.
- Preventief advies: We beoordelen de kwaliteit van jouw bestaande octrooi en adviseren over hoe je jouw bescherming kunt versterken zodat handhaving eenvoudiger wordt.
Wil je weten hoe sterk jouw positie is bij een vermoedelijke inbreuk? Neem contact met ons op voor een eerste adviesgesprek.