In Nederland is een uitvinding die een werknemer heeft gedaan in het kader van zijn dienstbetrekking, in beginsel eigendom van de werkgever. Dit geldt wanneer de werknemer is aangesteld om uitvindingen te doen of wanneer de uitvinding direct voortvloeit uit het werk dat hij of zij uitvoert. Toch zijn er situaties waarin een werknemer het recht op zijn uitvinding behoudt. De vragen hieronder geven je een helder beeld van de regels, rechten en plichten rondom werknemersuitvindingen in Nederland.
Wat zegt de Nederlandse wet over uitvindingen door werknemers?
De Nederlandse wet regelt werknemersuitvindingen in artikel 12 van de Rijksoctrooiwet 1995. Volgens dit artikel geldt als hoofdregel dat een uitvinding die een werknemer doet in de uitoefening van zijn functie, toebehoort aan de werkgever. De werknemer doet afstand van zijn recht op het octrooi zodra de uitvinding binnen de grenzen van zijn takenpakket valt.
De wet maakt daarbij onderscheid tussen twee situaties. Ten eerste: de werknemer is specifiek aangesteld om uitvindingen te doen, bijvoorbeeld als R&D-medewerker of onderzoeker. Ten tweede: de uitvinding is een direct gevolg van de werkzaamheden die de werknemer uitvoert, ook als het doen van uitvindingen niet zijn primaire taak is. In beide gevallen gaat het eigendom automatisch over naar de werkgever, zonder dat daar een aparte overeenkomst voor nodig is. Wel moet de werknemer de uitvinding melden aan de werkgever zodra hij of zij deze heeft gedaan.
Voor werkgevers die hun innovaties professioneel willen beschermen, is het verstandig om naast de wettelijke regeling ook contractuele afspraken te maken. De wet biedt namelijk ruimte voor aanvullingen en afwijkingen, mits die niet ten nadele van de werknemer uitvallen.
Wanneer behoudt een werknemer het recht op zijn uitvinding?
Een werknemer behoudt het recht op zijn uitvinding wanneer die uitvinding geen verband houdt met zijn dienstbetrekking. Concreet betekent dit: de uitvinding valt buiten het takenpakket van de werknemer, is niet ontwikkeld met middelen of kennis van de werkgever en heeft geen directe relatie met de bedrijfsactiviteiten van de werkgever.
Stel dat een software-engineer in zijn vrije tijd een nieuw type tuingereedschap uitvindt, volledig los van zijn werkzaamheden bij een IT-bedrijf. In dat geval is de uitvinding zijn persoonlijk eigendom en kan hij zelf beslissen of hij daarvoor een patent aanvraagt. De werkgever heeft in zo’n situatie geen aanspraak op de uitvinding.
Let op: de grens is niet altijd zwart-wit. Als een werknemer zijn uitvinding deels heeft gedaan tijdens werktijd, met apparatuur van de werkgever of op basis van bedrijfskennis, kan de werkgever alsnog aanspraak maken. Het is dan aan de werknemer om aan te tonen dat de uitvinding volledig buiten zijn dienstbetrekking valt.
Heeft een werknemer recht op een vergoeding voor zijn uitvinding?
Ja, een werknemer kan recht hebben op een billijke vergoeding wanneer zijn uitvinding eigendom wordt van de werkgever. De Rijksoctrooiwet bepaalt dat de werkgever een redelijke vergoeding moet betalen als de uitvinding van de werknemer een aanzienlijk voordeel oplevert voor de werkgever en het salaris van de werknemer dit voordeel niet al weerspiegelt.
De hoogte van de vergoeding hangt af van meerdere factoren, waaronder de commerciële waarde van de uitvinding, de mate waarin de werknemer heeft bijgedragen aan de uitvinding en de verhouding tussen het salaris en de voordelen die de werkgever behaalt. Er bestaat geen vaste formule; partijen moeten hierover in overleg treden.
In de praktijk leggen veel werkgevers de vergoedingsregeling vast in een arbeidsovereenkomst of een apart uitvindingenreglement. Dit geeft zowel de werkgever als de werknemer duidelijkheid over wat zij kunnen verwachten. Ontbreekt zo’n regeling, dan kan de werknemer in principe een beroep doen op de wettelijke bepaling en een billijke vergoeding eisen.
Wat is het verschil tussen een dienstuitvinding en een vrije uitvinding?
Een dienstuitvinding is een uitvinding die een werknemer doet in het kader van zijn dienstbetrekking, waarbij het eigendom automatisch toekomt aan de werkgever. Een vrije uitvinding is een uitvinding die de werknemer volledig buiten zijn dienstverband om heeft gedaan, waarbij hij zelf eigenaar blijft en zelfstandig een patent aanvraagt.
Dienstuitvinding
Bij een dienstuitvinding is de werknemer aangesteld om uitvindingen te doen, of de uitvinding vloeit direct voort uit zijn werkzaamheden. De werkgever heeft het recht om het octrooi op eigen naam aan te vragen. De werknemer heeft wel de plicht om de uitvinding te melden, maar geen zeggenschap over het verdere traject.
Vrije uitvinding
Bij een vrije uitvinding staat de werknemer volledig zelf aan het roer. Hij of zij kan zelf beslissen of en hoe de uitvinding wordt beschermd, zonder inmenging van de werkgever. Toch is het verstandig om ook in dit geval schriftelijk vast te leggen dat de uitvinding buiten de dienstbetrekking valt, zodat er later geen discussie over ontstaat.
Hoe leg je afspraken over uitvindingen contractueel vast?
Afspraken over uitvindingen leg je het best schriftelijk vast in de arbeidsovereenkomst of in een apart uitvindingenreglement. Goede contractuele afspraken bevatten in ieder geval een definitie van wat onder een dienstuitvinding valt, een meldingsplicht voor de werknemer en een regeling voor eventuele vergoedingen.
Een uitvindingenclausule in de arbeidsovereenkomst kan ook verduidelijken welke uitvindingen de werkgever claimt en welke de werknemer vrij mag houden. Dit voorkomt conflicten achteraf. Werkgevers kunnen er ook voor kiezen om een breder intellectueel-eigendomsbeding op te nemen, dat ook betrekking heeft op auteursrechten en knowhow die de werknemer tijdens zijn dienstverband ontwikkelt.
Let erop dat contractuele afwijkingen van de Rijksoctrooiwet alleen geldig zijn als ze niet ten nadele van de werknemer uitvallen. Een beding dat de werknemer volledig het recht op vergoeding ontneemt, is in strijd met de wet en daarmee nietig.
Wat moet een werkgever doen om een octrooi aan te vragen op een werknemersuitvinding?
Om een patent aan te vragen op een werknemersuitvinding, moet de werkgever eerst de uitvinding laten melden door de werknemer en vervolgens beoordelen of de uitvinding daadwerkelijk als dienstuitvinding kwalificeert. Daarna kan de werkgever een octrooiaanvraag indienen bij Octrooicentrum Nederland of het Europees Octrooibureau.
Het proces omvat de volgende stappen:
- De werknemer meldt de uitvinding schriftelijk aan de werkgever.
- De werkgever beoordeelt of de uitvinding binnen de dienstbetrekking valt.
- De werkgever stelt de werknemer op de hoogte van zijn beslissing om het octrooi aan te vragen.
- Een octrooigemachtigde stelt een professionele octrooiaanvraag op, inclusief beschrijving, conclusies en tekeningen.
- De aanvraag wordt ingediend, waarna de uitvinding de status “patent pending” krijgt.
- De werkgever en werknemer maken afspraken over een eventuele vergoeding.
Het is belangrijk om dit proces snel in gang te zetten. Hoe eerder je een beroep doet op ervaren octrooispecialisten, hoe beter je de uitvinding kunt beschermen tegen concurrenten die mogelijk aan een vergelijkbare oplossing werken.
Hoe wij je helpen bij het aanvragen van een patent op een werknemersuitvinding
Bij DOGIO begeleiden we werkgevers en werknemers door het volledige traject rondom werknemersuitvindingen en octrooibescherming. Of je nu wilt weten of een uitvinding als dienstuitvinding kwalificeert, of je direct een patent wilt aanvragen: wij denken actief met je mee.
Wat we voor je doen:
- We beoordelen of een uitvinding binnen de dienstbetrekking valt en wie er aanspraak op kan maken.
- We adviseren over contractuele afspraken en uitvindingenregelingen die juridisch houdbaar zijn.
- We stellen een professionele octrooiaanvraag op via ons eigen platform Redigendis, voor zowel nationale als Europese procedures.
- We zorgen voor een snelle indiening dankzij ons geautomatiseerde systeem, dat bijna 24/7, 7 dagen per week beschikbaar is.
- We bewaken je IE-portfolio en ondersteunen je bij verlenging, validatie en handhaving.
Met meer dan 40 jaar gecombineerde ervaring en ISO 9001-certificering bieden wij de vakinhoudelijke diepgang en efficiëntie die je nodig hebt om je innovaties goed te beschermen. Neem contact op en vraag je patent aan zodat we samen de beste strategie voor jouw situatie bepalen.