Als een bedrijf zich niet aan een octrooilicentie houdt, kan de licentiegever de licentie beëindigen, achterstallige royalty’s opeisen en schadevergoeding vorderen. Bij een ernstige schending, zoals het overschrijden van de licentie, kan ook octrooi-inbreuk ontstaan. Wat er precies volgt, hangt af van de afspraken in de licentieovereenkomst en de aard van de schending.
Een octrooilicentie geeft een bedrijf toestemming om een geoctrooieerde uitvinding te gebruiken onder vooraf vastgelegde voorwaarden. Houdt de licentienemer zich daar niet aan, dan staan beide partijen voor juridische en financiële gevolgen. In dit artikel lees je welke schendingen vaak voorkomen, welke sancties gelden, hoe hoog de schadevergoeding kan uitvallen en hoe je conflicten voorkomt.
Welke schendingen van een octrooilicentie komen het vaakst voor?
De meest voorkomende schendingen van een octrooilicentie zijn het niet of te laat betalen van royalty’s, het gebruiken van de uitvinding buiten het afgesproken gebied of toepassingsgebied, en het zonder toestemming doorgeven van de licentie aan derden. Ook onjuiste rapportage over omzet en verkochte aantallen komt regelmatig voor.
In de praktijk zien we deze situaties het vaakst:
- Royalty’s niet betaald voor het octrooi: de licentienemer betaalt niet, te laat of te weinig, bijvoorbeeld door een foutieve berekening van de omzet.
- Overschrijding van de reikwijdte: de licentienemer produceert of verkoopt in een ander land, of voor een andere toepassing dan afgesproken.
- Onderlicenties zonder toestemming: de licentienemer geeft rechten door aan een andere partij, terwijl de overeenkomst dat niet toestaat.
- Gebrekkige rapportage of administratie: de licentiegever kan de afgesproken royalty’s niet controleren.
- Schending van geheimhouding: vertrouwelijke technische informatie komt buiten de afgesproken kring terecht.
- Aanvechten of omzeilen van het octrooi: de licentienemer handelt in strijd met bepalingen over verbeteringen of over de geldigheid van het octrooi.
Veel van deze schendingen ontstaan door onduidelijke formuleringen in de licentieovereenkomst. Een heldere afbakening van gebied, producten, looptijd en betalingsmomenten voorkomt een groot deel van de geschillen.
Is een licentieschending contractbreuk of octrooi-inbreuk?
Een licentieschending is in de eerste plaats contractbreuk, omdat de licentienemer de afspraken uit de overeenkomst niet nakomt. Handelt het bedrijf buiten de reikwijdte van de licentie, of is de licentie al beëindigd, dan is er ook sprake van octrooi-inbreuk. Beide kunnen tegelijk spelen.
Het onderscheid is belangrijk, omdat de juridische route en de mogelijkheden verschillen. Bij contractbreuk draait het om de afspraken in de octrooilicentieovereenkomst: betaling, rapportage en naleving van voorwaarden. De licentiegever kan nakoming vorderen, de overeenkomst ontbinden of schadevergoeding eisen.
Bij octrooi-inbreuk gaat het om het exclusieve recht van de octrooihouder. Een octrooi geeft de eigenaar het recht om anderen uit te sluiten van het produceren, verkopen, aanbieden en in voorraad houden van de geoctrooieerde uitvinding. Zodra een bedrijf die handelingen verricht zonder dat een geldige licentie dat dekt, maakt het inbreuk. Een voorbeeld: een licentienemer mag alleen in Nederland produceren, maar begint ook in Duitsland. Voor dat deel bestaat geen toestemming, dus daar is sprake van inbreuk.
Let op: er bestaat geen octrooipolitie. De eigenaar moet zelf het exclusieve recht bewaken en actie ondernemen. Dat geldt ook bij licenties.
Welke sancties kan de licentiegever opleggen?
De licentiegever kan bij schending een ingebrekestelling sturen, nakoming eisen, de licentie beëindigen, een contractuele boete opleggen en schadevergoeding vorderen. Bij inbreuk kan hij ook een verbod en een bevel tot terugroeping van producten vragen bij de rechter. Welke sancties beschikbaar zijn, volgt grotendeels uit de overeenkomst.
Een gebruikelijke volgorde van stappen ziet er zo uit:
- Ingebrekestelling: de licentiegever stelt een redelijke termijn om de schending te herstellen, bijvoorbeeld om achterstallige royalty’s te betalen.
- Opschorting of ontbinding: blijft herstel uit, dan kan de licentiegever zijn verplichtingen opschorten of de overeenkomst beëindigen. Zo kan het beëindigen van een octrooilicentie leiden tot het einde van alle gebruiksrechten.
- Boete of schadevergoeding: veel overeenkomsten bevatten een boetebeding of een regeling voor een audit van de administratie.
- Juridische procedure: bij inbreuk kan de licentiegever een verbod, voorraadbeslag of terugroeping vorderen, vaak via een kort geding.
Na beëindiging van de licentie verdwijnt de toestemming om de uitvinding te gebruiken. Gaat het bedrijf toch door, dan maakt het vanaf dat moment inbreuk op het octrooi. Heb je vragen over de rechtspositie van je octrooi, dan helpen de experts in octrooien van ons team je graag verder.
Hoe hoog kan de schadevergoeding bij schending uitvallen?
De schadevergoeding bij een schending hangt af van de werkelijk geleden schade of de gederfde winst van de licentiegever. Er bestaat geen vast bedrag of wettelijk maximum. De hoogte volgt uit de omvang van het gebruik, de duur van de schending, de afgesproken royalty’s en eventuele boetebedingen in de overeenkomst.
Bij de berekening spelen meestal deze factoren een rol:
- Gemiste royalty’s: het bedrag dat de licentiegever bij correcte naleving had ontvangen.
- Gederfde winst: omzet die de licentiegever zelf miste doordat de licentienemer buiten de afspraken om verkocht.
- Winstafdracht: bij inbreuk kan de rechthebbende de winst opeisen die de inbreukmaker met de uitvinding behaalde.
- Proceskosten en onderzoekskosten: bijvoorbeeld voor een audit of voor het vaststellen van de omvang van de schending.
- Contractuele boetes: vaak vooraf vastgelegd en dan onafhankelijk van de feitelijke schade.
De uiteindelijke schadevergoeding voor octrooi-inbreuk kan daardoor sterk uiteenlopen, van een bescheiden aanvulling op achterstallige royalty’s tot een aanzienlijk bedrag bij langdurige of grootschalige inbreuk. Een rechter beoordeelt dit per geval. Rechtszaken zijn bovendien kostbaar en hun uitkomst is onzeker, dus partijen kiezen vaak voor een schikking.
Wat kan een bedrijf doen na een beschuldiging van schending?
Een bedrijf dat wordt beschuldigd van schending doet er goed aan eerst de licentieovereenkomst en de eigen administratie te controleren, alle communicatie te bewaren en snel juridisch advies in te winnen. Reageer zakelijk en binnen de gestelde termijn, zonder de schending te erkennen voordat je de feiten kent.
Dit zijn de verstandige eerste stappen:
- Lees de overeenkomst: controleer gebied, toepassing, betalingsmomenten, rapportageplicht en de regels voor beëindiging.
- Verzamel bewijs: bewaar facturen, rapportages, correspondentie en productiegegevens.
- Beoordeel de beschuldiging: klopt de claim, is er een misverstand over de reikwijdte, of is het octrooi wellicht niet geldig? Let op: in Nederland wordt een octrooi verleend zonder volledige toetsing op geldigheid, dus die blijkt pas bij de rechter.
- Herstel waar mogelijk: betaal een terechte achterstand of stop het afwijkende gebruik, zodat de schade niet verder oploopt.
- Zoek een oplossing: overleg over een minnelijke regeling of aangepaste voorwaarden voordat het tot een procedure komt.
- Schakel specialisten in: een octrooigemachtigde beoordeelt de technische kant, een IE-advocaat begeleidt een eventuele procedure.
Wil je een situatie laten beoordelen, dan kun je contact met ons opnemen.
Hoe voorkom je conflicten rondom een octrooilicentie?
Je voorkomt conflicten door een duidelijke, volledige licentieovereenkomst op te stellen, royalty’s en rapportage eenvoudig te regelen en de afspraken periodiek te toetsen. Hoe concreter de voorwaarden, hoe kleiner de kans op verschil van inzicht over wat wel en niet mag.
Neem in elk geval deze punten op in de octrooilicentieovereenkomst:
- Reikwijdte: welke octrooien, producten, landen en toepassingen vallen onder de licentie, en is de licentie exclusief of niet-exclusief?
- Royalty’s: percentage of vast bedrag, berekeningsgrondslag, betaalmomenten en rente bij te late betaling.
- Rapportage en audit: hoe vaak de licentienemer rapporteert en onder welke voorwaarden de licentiegever de administratie mag controleren.
- Onderlicenties en overdracht: mag de licentienemer rechten doorgeven, en onder welke voorwaarden?
- Beëindiging: welke schendingen leiden tot ontbinding, welke hersteltermijn geldt en wat gebeurt er met voorraden?
- Verbeteringen en geheimhouding: van wie zijn nieuwe verbeteringen, en hoe gaan jullie om met vertrouwelijke informatie?
- Instandhouding: wie betaalt de jaartaksen? Een octrooi vervalt als de taksen niet op tijd binnen zijn, en dat raakt beide partijen.
Je kunt de licentie bovendien laten inschrijven in het octrooiregister, wat de rechtspositie van de partijen versterkt. Bekijk ook ons overzicht van diensten rond intellectueel eigendom als je een compleet beeld wilt van wat bij het beheer van een octrooiportfolio komt kijken.
Hoe wij helpen met een octrooilicentie en handhaving
Bij een octrooilicentie draait het om heldere afspraken en snel handelen als er iets misgaat. Wij begeleiden je als octrooigemachtigden in het hele traject, zodat je rechten beschermd blijven en je conflicten vroeg signaleert.
Dit doen we voor je:
- We beoordelen de technische en juridische reikwijdte van je octrooi, zodat je weet waarop je een licentie kunt verlenen of nemen.
- We denken mee over een beschermingsstrategie die past bij je bedrijf, nationaal en Europees.
- We bewaken termijnen en jaartaksen, zodat je octrooi geldig blijft.
- We beoordelen of een gebruik binnen of buiten de reikwijdte van je octrooi valt.
- We werken samen met IE-advocaten als een geschil naar de rechter gaat.
Heb je een octrooi dat je wilt beschermen, of loop je vast in een licentiegeschil? Neem dan contact met ons op via onze pagina over patent aanvragen. Wij kijken graag met je mee naar de beste aanpak.