Welke rechten heeft een ander bedrijf bij gebruik van jouw octrooi?

Een ander bedrijf mag jouw octrooi alleen gebruiken met jouw toestemming, meestal vastgelegd in een licentieovereenkomst. Zonder die toestemming pleegt het bedrijf inbreuk, behalve in uitzonderingsgevallen zoals een dwanglicentie of voorgebruik. Een octrooi geeft jou als octrooihouder dus een exclusief recht dat je zelf mag vormgeven en verhandelen.
Een octrooi werkt als een contract tussen jou en de samenleving. Jij maakt je uitvinding openbaar, en in ruil daarvoor heeft niemand anders toestemming om haar commercieel toe te passen zolang jouw octrooi geldt. In dit artikel lees je op welke grondslag derden jouw octrooi kunnen gebruiken, welke licentievormen bestaan en wat je kunt doen als iemand zich niet aan de afspraken houdt.

Op welke grondslag mag een ander jouw octrooi gebruiken?

Een ander bedrijf mag jouw octrooi gebruiken op basis van jouw uitdrukkelijke toestemming, vastgelegd in een octrooilicentieovereenkomst. Daarnaast bestaan enkele wettelijke uitzonderingen, zoals een dwanglicentie of voorgebruik. Zonder een van deze grondslagen is het gebruik van het octrooi door derden een inbreuk.

De licentieovereenkomst is de gangbare route. Jij bepaalt daarin wat de licentienemer mag doen, in welk gebied, hoe lang en tegen welke vergoeding. Omdat een octrooi alleen geldt in de landen waar je het hebt aangevraagd en gekregen, geldt ook jouw toestemming alleen voor die landen.

Een dwanglicentie is een uitzondering waarbij de overheid onder strikte voorwaarden toestemming geeft zonder dat jij daarmee instemt. Dit komt zelden voor en kan bijvoorbeeld spelen als een geoctrooieerde uitvinding niet of onvoldoende op de markt wordt aangeboden. Ook iemand die al vóór de aanvraag te goeder trouw met dezelfde toepassing bezig was, kan onder bepaalde voorwaarden bevoegd blijven om door te gaan.

Welke soorten octrooilicenties bestaan er en wat is het verschil?

De belangrijkste soorten zijn de exclusieve licentie, de niet-exclusieve licentie en de alleenlicentie. Het verschil zit in wie het octrooi mag gebruiken: alleen de licentienemer, de licentienemer samen met jou, of meerdere licentienemers tegelijk.

  • Exclusieve licentie: alleen de licentienemer mag de uitvinding toepassen, in het afgesproken gebied. Meestal mag jij het octrooi dan zelf ook niet meer gebruiken. Dit biedt de licentienemer de meeste zekerheid en vraagt daarom vaak om een hogere vergoeding.
  • Niet-exclusieve licentie: je kunt het octrooi aan meerdere partijen in licentie geven en zelf ook blijven gebruiken. Dit past bij brede toepassing van een technologie.
  • Alleenlicentie: de licentienemer is de enige externe gebruiker, maar jij houdt het recht om zelf te blijven produceren of verkopen.

Daarnaast kun je een licentie beperken op gebied, duur, toepassingsveld of productcategorie. Zo kun je dezelfde uitvinding bijvoorbeeld in de medische sector exclusief uitgeven en in andere sectoren aan anderen toekennen.

Wat mag een licentienemer wel en niet doen?

Een licentienemer mag alleen de handelingen verrichten die de licentieovereenkomst toestaat, zoals het maken, gebruiken, verkopen of importeren van de geoctrooieerde uitvinding. Alles daarbuiten blijft voorbehouden aan jou als octrooihouder, tenzij je dat anders afspreekt.

Wat een licentienemer precies mag, staat in de overeenkomst. Leg daarom duidelijk vast:

  • welke handelingen zijn toegestaan (produceren, verkopen, importeren, in licentie geven);
  • in welke landen of regio’s de licentie geldt;
  • of de licentienemer een sublicentie mag verlenen aan derden;
  • of de licentienemer verbeteringen op de uitvinding mag doorvoeren, en wie daarvan de rechten krijgt.

Een licentienemer mag het octrooi in principe niet uitbreiden naar andere toepassingen, niet doorgeven aan derden zonder jouw toestemming en niet gebruiken buiten het afgesproken gebied. Doet hij dat toch, dan handelt hij buiten de licentie en geldt dat als inbreuk.

Welke vergoeding kan een octrooihouder vragen voor gebruik?

Een octrooihouder kan een vergoeding vragen in de vorm van een eenmalig bedrag, een royalty over de omzet of verkochte eenheden, of een combinatie daarvan. Er is geen vast wettelijk tarief: de hoogte volgt uit onderhandeling en hangt af van de waarde van de uitvinding.

De meest voorkomende vormen zijn:

  • Upfront fee: een eenmalige betaling bij het sluiten van de licentieovereenkomst.
  • Royalty: een percentage van de omzet of een vast bedrag per verkocht product.
  • Minimumroyalty: een gegarandeerd bedrag per jaar, zodat je ook inkomsten hebt als de verkoop tegenvalt.
  • Mijlpaalbetalingen: uitbetalingen bij het behalen van afgesproken doelen, zoals een marktintroductie.

Bij het bepalen van de hoogte kijk je naar de exclusiviteit, de omvang van het gebied, de resterende looptijd van het octrooi en de rol van de uitvinding in het eindproduct. Laat de afspraken schriftelijk vastleggen en spreek ook af hoe de licentienemer zijn omzet rapporteert en hoe jij dat kunt controleren. Heb je vragen over de juridische kant van zo’n overeenkomst? Onze experts in octrooien denken graag met je mee.

Wat kan een octrooihouder doen bij gebruik buiten de licentie?

Bij gebruik buiten de licentie of zonder licentie kun je als octrooihouder optreden tegen de inbreuk. Je kunt de partij aanschrijven, een staking van het gebruik eisen, schadevergoeding vorderen en zo nodig naar de rechter stappen.

In de praktijk verloopt dit meestal in stappen:

  1. Je verzamelt bewijs en controleert of het gebruik binnen de beschermingsomvang van je conclusies valt.
  2. Je stuurt een sommatiebrief met het verzoek om het gebruik te staken of alsnog een licentie te nemen.
  3. Lukt dat niet, dan start je een procedure bij de bevoegde rechter. Voor octrooizaken in Nederland is de rechtbank Den Haag exclusief bevoegd.

Voor Europese octrooien speelt ook het Unified Patent Court (UPC) een rol. Een uitspraak van het UPC geldt in alle aangesloten landen tegelijk. Dat is handig om inbreuk breed aan te pakken, maar het brengt ook risico mee: je octrooi kan in één keer in alle deelnemende landen ongeldig worden verklaard. Met een opt-outverzoek kun je een Europees octrooi buiten de bevoegdheid van het UPC houden. Wij raden aan om vooraf te bepalen welke route past bij jouw octrooi.

Wat gebeurt er met de licentie bij beëindiging of overdracht?

Bij beëindiging vervallen de rechten van de licentienemer volgens de afspraken in de overeenkomst, en bij overdracht van het octrooi hangt het van de afspraken en de inschrijving af of de licentie blijft bestaan. Leg beide situaties daarom altijd vooraf contractueel vast.

Een licentie eindigt meestal door:

  • het verstrijken van de afgesproken looptijd;
  • opzegging of ontbinding bij wanprestatie, bijvoorbeeld bij uitblijvende betaling van royalty’s;
  • het vervallen van het octrooi, bijvoorbeeld doordat je de jaartaksen niet meer betaalt of door een nietigverklaring.

Verkoop je het octrooi aan een ander, dan wil de koper weten welke licenties erop rusten. Daarom is het verstandig om licenties in het octrooiregister te laten inschrijven en in de overeenkomst op te nemen wat er bij overdracht gebeurt. Zo weet de licentienemer waar hij aan toe is en voorkom je discussie met de nieuwe eigenaar. Bij een groter portfolio helpt overzicht over alle licenties en looptijden je om tijdig te handelen.

Hoe wij helpen met het beschermen en in licentie geven van jouw octrooi

Een goed octrooi vormt de basis voor sterke licentieafspraken, want de conclusies bepalen precies wat anderen wel en niet mogen doen. Wij helpen je om die basis stevig neer te zetten en je rechten te beheren:

  • We stellen je octrooiaanvraag op met scherpe conclusies, zodat de beschermingsomvang past bij je commerciële plannen.
  • We begeleiden je bij nationale en Europese procedures en adviseren over de beste landenkeuze.
  • We helpen je met validatie, portfoliobeheer en het bewaken van termijnen en jaartaksen.
  • We denken mee over de strategie rond licenties, UPC-keuzes en handhaving bij inbreuk.

Wil je weten welke mogelijkheden jouw uitvinding biedt? Bekijk onze diensten of neem contact met ons op, dan bespreken we jullie situatie vrijblijvend.

Scroll naar boven