Je verdeelt de opbrengsten van een gezamenlijk octrooi het best via een schriftelijke overeenkomst tussen alle medehouders. Zonder afspraken geldt de wettelijke regel: elke medehouder heeft in beginsel een gelijk aandeel in de gemeenschap. Wat je hebt ingebracht of wie het meeste werk doet, verandert dat niet vanzelf. Hieronder lees je welke verdeelmodellen bestaan, hoe je licentie-inkomsten en kosten regelt en wat je doet bij een geschil.
Wat bepaalt de wet als medehouders niets afspreken?
Als medehouders niets afspreken, geldt voor het octrooi de regeling van de gemeenschap uit het Burgerlijk Wetboek. Medehouders hebben dan in beginsel gelijke aandelen, beslissen gezamenlijk over belangrijke stappen en delen de lasten en opbrengsten naar rato van hun aandeel.
Dat klinkt eenvoudig, maar het pakt in de praktijk vaak onhandig uit. Een medehouder kan zonder overleg bijvoorbeeld niet zomaar een exclusieve licentie verlenen of zijn aandeel overdragen zonder rekening te houden met de rechten van de anderen. Ook zegt de wet weinig over de vraag wie het octrooi mag gebruiken, wie de jaartaksen betaalt of hoe je inkomsten uit licenties precies verrekent. Voor een gezamenlijk octrooi bij een samenwerking tussen bedrijven, universiteiten of uitvinders loont het daarom om deze punten zelf vast te leggen. Het voorkomt dat jullie achteraf discussiëren over regels die de wet niet scherp invult.
Let ook op de uitvinder zelf. Bij de aanvraag vermeld je wie de uitvinding heeft gedaan en wie aanvrager is. Die twee kunnen verschillen, bijvoorbeeld wanneer werknemers hun uitvinding via hun werkgever laten indienen. Wie het octrooi uiteindelijk bezit, bepaalt wie een aandeel in de opbrengsten krijgt.
Op welke manieren kunnen opbrengsten worden verdeeld?
Medehouders kunnen opbrengsten op drie hoofdmanieren verdelen: in gelijke delen, naar rato van ieders inbreng of volgens een vooraf afgesproken verdeelsleutel. Welke variant past, hangt af van het aandeel in de uitvinding, de investering en het beoogde gebruik van het octrooi.
Gelijke delen
Dit is de standaardoplossing en vaak de eenvoudigste. Alle medehouders krijgen een gelijk percentage van de netto-opbrengst. Dit werkt goed als de bijdragen ongeveer even groot zijn en de samenwerking symmetrisch is.
Naar rato van inbreng
Heeft de ene partij veel meer ontwikkelkosten gemaakt, meer technische kennis ingebracht of meer risico gelopen? Dan koppel je het aandeel aan die inbreng. Je legt dan vooraf vast hoe je de bijdragen waardeert, zodat je later niet over de rekenmethode hoeft te twisten.
Je kunt ook combineren: eerst krijgen partijen hun gemaakte kosten terug, daarna deel je de winst gelijk. Of je kiest voor een gelaagd model, met een hoger percentage voor de partij die het octrooi commercialiseert. Wat je ook kiest, schrijf de formule en de rekeneenheid (bruto of netto, per jaar of per kwartaal) concreet op.
Hoe worden licentie-inkomsten en eigen gebruik verrekend?
Licentie-inkomsten verdeel je volgens de afgesproken verdeelsleutel, na aftrek van kosten die je vooraf als aftrekbaar bestempelt. Bij eigen gebruik van het octrooi door één medehouder spreek je af of hij daarvoor een vergoeding betaalt aan de anderen, bijvoorbeeld een royalty of een vast bedrag per jaar.
Hier zit een belangrijk verschil dat veel medehouders over het hoofd zien. Verleent een medehouder een licentie aan een derde, dan ontstaat een duidelijke geldstroom die je kunt delen. Gebruikt een medehouder de uitvinding zelf in zijn eigen product, dan levert dat voordeel op zonder dat er direct geld binnenkomt bij de anderen. Zonder afspraak is het lastig te bepalen of de andere medehouders recht hebben op compensatie.
Regel daarom vooraf deze punten:
- Wie mag licenties verlenen: alleen met toestemming van alle medehouders, of mag één partij dit namens iedereen doen?
- Exclusief of niet-exclusief: een exclusieve licentie raakt de gebruiksmogelijkheden van alle medehouders en vraagt meestal om unanieme instemming.
- Vergoeding voor eigen gebruik: betaalt een medehouder die het octrooi zelf toepast een royalty, en zo ja, op welke grondslag?
- Rapportage en controle: hoe vaak legt de licentiegever verantwoording af en mogen de anderen de cijfers inzien?
Zorg ook dat je de afspraken over opbrengsten laat aansluiten op de afspraken over het toegestane veld van gebruik. Zo voorkom je dat twee medehouders elkaar in dezelfde markt concurrentie aandoen.
Wie draagt de kosten van aanvraag en onderhoud?
Medehouders dragen de kosten van aanvraag en onderhoud in principe samen, naar rato van hun aandeel. Dat geldt voor het opstellen van de aanvraag, de indieningskosten en de jaartaksen. Wil je een andere verdeling, bijvoorbeeld omdat één partij de aanvraag voorfinanciert, dan leg je dat schriftelijk vast.
Houd rekening met het feit dat de kosten in de loop der jaren oplopen. Je moet de jaartaksen elk jaar betalen om het octrooi geldig te houden, de bedragen stijgen per jaar en je krijgt geen factuur. Wie in de gezamenlijke gemeenschap verantwoordelijk is voor het tijdig betalen, moet dus duidelijk zijn. Mist iemand de vervaldatum, dan loop je het risico op extra kosten door betaling na de vervaldag, en in het uiterste geval op het vervallen van het octrooi.
Maak daarom afspraken over:
- wie de aanvraag en de procedure coördineert;
- wie de jaartaksen betaalt en hoe de andere partijen hun deel terugbetalen;
- wat er gebeurt als één medehouder zijn deel niet meer wil of kan betalen;
- of je het octrooi in meerdere landen valideert en hoe je die extra kosten verdeelt.
Overweeg ook of een medehouder die niet meer meebetaalt, zijn aandeel overdraagt aan de anderen. Dat houdt het octrooi in stand zonder dat de overige partijen alle lasten alleen dragen. Voor meer inzicht in wie je hierbij kunt inschakelen, lees je meer over experts in octrooien.
Wat hoort er in een samenwerkingsovereenkomst voor medehouders?
Een samenwerkingsovereenkomst voor medehouders bevat minimaal de aandelen in het octrooi, de verdeelsleutel voor opbrengsten, de kostenverdeling, regels voor licenties en eigen gebruik, besluitvorming, vertrouwelijkheid en een geschillenregeling. Hoe completer je deze punten vastlegt, hoe minder ruimte voor onenigheid achteraf.
Een bruikbare overeenkomst dekt in elk geval de volgende onderdelen:
- Eigendomsverhouding: het exacte aandeel van elke medehouder, bij voorkeur in percentages.
- Verdeling van opbrengsten: de formule, het moment van uitbetaling en de definitie van netto-opbrengst.
- Kosten: wie betaalt wat en wanneer, inclusief jaartaksen en eventuele handhavingskosten.
- Licenties en gebruik: wie mag licenties verlenen, onder welke voorwaarden en met welke vergoeding bij eigen gebruik.
- Besluitvorming: welke beslissingen unaniem moeten zijn en welke bij meerderheid kunnen.
- Overdracht van aandelen: voorkeursrecht voor de andere medehouders en een regeling voor een uitstap.
- Handhaving: wie optreedt bij inbreuk door een derde en hoe je de kosten en een eventuele schadevergoeding verdeelt.
- Duur en einde: wat er gebeurt als de samenwerking stopt of het octrooi vervalt.
Laat zo’n overeenkomst bij voorkeur opstellen door iemand die zowel het octrooirecht als de commerciële kant kent. Een vroege afstemming bij het opstellen van de octrooiaanvraag zelf voorkomt dat je later de eigendomsvraag moet oplossen. Bekijk ook ons overzicht van diensten voor hulp bij het beheer van je octrooiportfolio.
Wat gebeurt er bij een geschil tussen medehouders?
Bij een geschil tussen medehouders geldt eerst wat jullie in de overeenkomst hebben afgesproken, zoals mediation of arbitrage. Ontbreekt een regeling, dan kunnen medehouders de rechter vragen de gemeenschap te beëindigen of een beslissing te nemen over het gebruik, de verdeling of de verkoop van het octrooi.
Een goede geschillenregeling bouw je gefaseerd op. Begin met overleg tussen de contactpersonen, ga daarna naar mediation en bewaar de rechtbank of arbitrage als laatste stap. Dat bespaart tijd en kosten en houdt de zakelijke relatie beter intact. Leg ook vast welk recht van toepassing is en welke rechter bevoegd is, zeker als medehouders uit verschillende landen komen.
Een bijzondere situatie ontstaat wanneer het octrooi in meerdere Europese landen geldt. Het Unified Patent Court (UPC) kan dan een rol spelen bij zaken over inbreuk of geldigheid. Medehouders moeten onderling afstemmen of ze voor een bepaald octrooi een opt-out uit het UPC willen, omdat zo’n keuze alle partijen raakt. Ook hier geldt: beslis dit gezamenlijk en leg het vast.
Een andere uitweg bij aanhoudende onenigheid is een uitkoop. Eén medehouder neemt het aandeel van de ander over tegen een vooraf afgesproken waarderingsmethode. Dat beëindigt de gemeenschap zonder dat je het octrooi hoeft te verkopen of te laten vervallen.
Hoe wij helpen met een gezamenlijk octrooi
Een gezamenlijk octrooi vraagt om duidelijke afspraken vanaf de eerste aanvraag. Wij begeleiden jullie van het eerste idee tot een verleend en onderhouden octrooi en denken mee over de beste beschermingsstrategie voor jullie samenwerking. Dat doen we onder meer met:
- een grondige inventarisatie van de uitvinding en een verkennend nieuwheidsonderzoek;
- het opstellen van de octrooiaanvraag, inclusief beschrijving, tekeningen en conclusies, met ons platform Redigendis;
- advies over nationale en Europese procedures, inclusief validatie in de landen die jullie nodig hebben;
- portfoliobeheer, zodat jullie nooit een vervaldatum voor jaartaksen missen;
- ondersteuning bij handhaving wanneer een derde inbreuk maakt.
Met meer dan 40 jaar gecombineerde ervaring en ISO 9001-certificering zorgen we dat jullie samenwerking juridisch en praktisch goed in elkaar zit. Wil je weten wat dit voor jullie situatie betekent? Neem contact met ons op of start direct via onze pagina voor het aanvragen van een patent.